Phòng tham nhũng bằng kiểm soát xung đột lợi ích

Xung đột lợi ích là nguồn gốc, là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tình trạng tham nhũng. Chính vì vậy, công tác phòng chống tham nhũng không thể thiếu những quy định liên quan đến kiểm soát xung đột lợi ích, bởi giải quyết vấn đề từ gốc mới hi vọng đạt được kết quả như mong muốn.

Xung đột lợi ích là gì?

Theo Dự thảo Luật Phòng chống tham nhũng (sửa đổi), "xung đột lợi ích là tình huống mà trong đó cán bộ, công chức, viên chức thực hiện hoặc không thực hiện một nhiệm vụ được giao có thể mang lại lợi ích không chính đáng cho cá nhân họ, cho người thân thích của họ".

Xung đột lợi ích không phải là vấn đề mới khi nó đã được quy định trong Công ước Liên hợp quốc về chống tham nhũng (yêu cầu thành viên ban hành quy định về nhận diện và kiểm soát xung đột lợi ích) nhưng đến dự thảo này, kiểm soát xung đột lợi ích mới được hệ thống hóa trong Luật Phòng chống tham nhũng.

Xung đột lợi ích xảy ra khi xuất hiện mối quan hệ giữa việc cán bộ, công chức, viên chức ra quyết định và việc họ nhận được lợi ích riêng liên quan đến quyết định đó. Xung đột lợi ích có tính khách quan, có thể dẫn đến tham nhũng hoặc không. Tình huống xung đột lợi ích này có thể xảy ra tham nhũng hay không phụ thuộc vào quyết định của người ra quyết định mà ở những tình huống này, họ sẽ phải đưa ra quyết định một cách khó khăn. 

Phòng ngừa tham nhũng

Do đó, kiểm soát xung đột lợi ích thành công sẽ hạn chế việc để xảy ra các tình huống phải lựa chọn như thế này. Qua đó góp phần giảm các trường hợp tham nhũng bởi nguyên nhân dẫn đến tham nhũng đã được kiểm soát.

Dự thảo Luật Phòng chống tham nhũng (sửa đổi)

Bắt nguồn từ việc cấp thiết phải kiểm soát xung đột lợi ích, Chính phủ đã đề xuất một chế định mới về vấn đề này. Theo đó, chế định "Kiểm soát xung đột lợi ích" được dự kiến thành lập với 4 điều khoản về: khái niệm (Điều 28), trách nhiệm thông tin, báo cáo về xung đột lợi ích (Điều 29), trách nhiệm xử lý thông tin, báo cáo về xung đột lợi ích (Điều 30) và quy định và thực hiện việc kiểm soát xung đột lợi ích trong cơ quan, tổ chức, đơn vị (Điều 31).

Chế định mới mặc dù đã quy định khá đầy đủ về việc thông tin, báo cáo và xử lý thông tin, báo cáo xung đột lợi ích nhưng cái cơ bản cần thực hiện trước khi thông tin, báo cáo là nhận diện nó lại không được diễn giải một cách cụ thể. Dự Luật quy định về trách nhiệm phải thông tin, báo cáo khi phát hiện xung đột lợi ích nhưng không hướng dẫn họ cách nhận ra dấu hiệu của nó trong thực tế thì quả thật là làm khó người thực hiện, đặc biệt là người dân không được tiếp xúc nhiều với các văn bản pháp luật. 

Vì vậy, theo tôi, dự thảo Luật Phòng chống tham nhũng sửa đổi cần phải bổ sung các phương pháp nhận diện hoặc liệt kê các dạng xung đột lợi ích dựa trên cơ sở phân loại theo mức độ tiềm ẩn nguy cơ. Kéo theo đó là nên quy định về việc thông tin, báo cáo, xử lý thông tin báo cáo hoặc hạn chế các tình huống xung đột lợi ích theo từng mức độ nguy cơ nảy sinh hành vi tham nhũng như vậy.