Dự thảo Luật Cạnh tranh sửa đổi: Kiểm soát tập trung kinh tế

Luật Cạnh tranh 2004 có hiệu lực từ ngày 01/07/2005 đã góp phần giúp môi trường cạnh tranh trong kinh doanh 12 năm qua ở Việt Nam có những chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, Việt Nam với vị thế là thành viên WTO và ngày càng tích cực hội nhập với nền kinh tế thế giới đã cho thấy những quy định của pháp luật hiện hành đã lạc hậu, không còn phù hợp với tình hình thực tế. Trước những khó khăn như vậy, Chính phủ đã trình lên Ủy ban thường vụ Quốc hội dự thảo Luật Cạnh tranh sửa đổi với những điểm mới được kỳ vọng mang lại hiệu quả cao.

Sự cần thiết phải thay đổi

Riêng về chế định tập trung kinh tế, Luật hiện hành đã bộc lộ nhiều khiếm khuyết cần thiết phải sửa đổi. Luật Cạnh tranh 2004 quy định cấm tập trung kinh tế nếu thị phần kết hợp của các doanh nghiệp tham gia tập trung kinh tế chiếm trên 50% trên thị trường liên quan, trừ trường hợp ở Điều 19. Điều này gây khó khăn cho doanh nghiệp khi thực tế doanh nghiệp không thể có cái nhìn toàn cảnh như Nhà nước để nắm bắt được thực tế doanh nghiệp mình hiện đang chiếm bao nhiêu thị phần. Nghĩa là doanh nghiệp không biết được khi mình thực hiện tập trung kinh tế thì có vi phạm điều cấm trên không. Vì vậy, theo tôi đánh giá thì việc thực hiện quy định này dường như là bất khả thi.

Ngoài ra, chế định tập trung kinh tế ở Luật hiện hành mới chỉ quy định dừng lại ở điều chỉnh tập trung kinh tế theo chiều ngang, tức là tập trung kinh tế giữa các doanh nghiệp cùng kinh doanh trong một lĩnh vực, hoạt động trong cùng một thị trường bởi việc tập trung kinh tế như vậy ảnh hưởng trực tiếp tới cấu trúc thị trường. Tuy nhiên, thực tế tập trung kinh tế theo chiều dọc (giữa các doanh nghiệp hoạt động trên thị trường thuộc các cấp độ khác nhau, khi tập trung lại sẽ bổ trợ cho nhau) tập trung kinh tế dạng hỗn hợp (các doanh nghiệp có sản phẩm khác nhau và cũng không liên quan kiểu chiều dọc) cũng tiềm ẩn rất nhiều nguy cơ trong vấn đề hạn chế cạnh tranh.

Dự thảo Luật Cạnh tranh sửa đổi quy định như thế nào?

Chính phủ đề xuất trao quyền nhiều hơn cho cơ quan cạnh tranh trong việc thẩm định, đánh giá việc tập trung kinh tế có tác động tới thị trường như thế nào và đặt ra yêu cầu bản thân doanh nghiệp phải có sự chủ động trong thủ tục thông báo với cơ quan cạnh tranh. Cụ thể:

- Dự thảo đặt ra tiêu chí để doanh nghiệp tự xác định xem trường hợp của doanh nghiệp này có cần phải thông báo với Ủy ban cạnh tranh Quốc gia hay không. Theo đó, doanh nghiệp phải thông báo khi một trong các bên có thị phần từ 20% trở lên thị trường liên quan hoặc giá trị giao dịch tập trung kinh tế từ 300 tỷ đồng trở lên hoặc một trong các bên có tổng doanh thu trên thị trường Việt Nam từ 500 tỷ đồng trở lên trong năm tài chính trước năm thực hiện tập trung kinh tế.

- Dự thảo cũng quy định Ủy ban cạnh tranh Quốc gia đánh giá việc tập trung kinh tế này có hợp lệ hay không dựa trên mặt: Cấu trúc thị trường và mức độ tập trung trên thị trường, khả năng gây tác động hạn chế cạnh tranh một cách đáng kể trên thị trường và tác động tích cực của việc tập trung kinh tế đối với nền kinh tế. Đây là thay đổi hợp lý nhằm tăng khả năng giám sát, tăng hiệu quả trong công tác chống phản cạnh tranh khi mà cấm tập trung kinh tế không chỉ còn dựa vào lý do thị phần tổng hợp trên 50%.

- Khi phải thông báo tập trung kinh tế với Ủy ban cạnh tranh Quốc gia và phải chờ thẩm định như vậy, diện được Luật điều chỉnh đã mở rộng hơn, bao gồm cả tập trung kinh tế theo chiều dọc và tập trung kinh tế hỗn hợp.

Những điểm đổi mới của dự thảo Luật Cạnh tranh sửa đổi đã khắc phục được những nhược điểm của Luật hiện hành trong vấn đề kiểm soát tập trung kinh tế. Với những thay đổi này, nếu được thông qua, dự thảo mới sẽ mang lại hiệu quả nhất định, góp phần kiểm soát được toàn thể trong tập trung kinh tế - việc có tác động sâu rộng đến thị trường.