Dùng thuế để chống béo phì?

Mới đây Bộ Tài chính đã đề xuất dự thảo Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt với rất nhiều thay đổi đáng lưu ý. Cơ quan dự thảo vừa đưa ra những điểm thay đổi để toàn dân góp ý kiến đã ngay lập tức vấp phải rất nhiều sự phản đối không chỉ đến từ người dân mà còn đến từ các chuyên gia. Một trong những điểm gây tranh cãi nhất đó chính là việc Bộ Tài chính đề nghị thêm nước ngọt vào danh mục các sản phẩm chịu thuế tiêu thụ đặc biệt.

Bộ Tài chính giải trình

Ông Phạm Đình Thi, Vụ trưởng Vụ chính sách thuế (Bộ Tài chính) đã nói rằng, việc dự định tính thuế tiêu thụ đặc biệt đối với mặt hàng nước ngọt nằm trong kế hoạch điều tiết tiêu dùng đối với đồ uống có đường. Theo báo cáo của Bộ Tài chính, ở Việt Nam, tỷ lệ người trưởng thành bị béo phì lên đến 25%, còn con số này ở trẻ em dưới 5 tuổi là 5.3%. Người bị béo phì có khả năng cao bị các bệnh liên quan đến tim mạch, cao huyết áp…Cũng theo báo cáo này, Bộ Tài chính chỉ ra rằng lạm dụng nước ngọt là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến vấn đề như vậy.
Vì vậy, với mong muốn giảm tỷ lệ béo phì nhất là ở lứa tuổi trẻ em, dự thảo Luật thuế tiêu thụ đặc biệt được áp dụng đối với các sản phẩm nước có gas, nước không gas, tăng lực, trà cà phê sản xuất công nghiệp là 10%.

Có hợp lý không?

Theo tôi, việc đưa sản phẩm nước ngọt vào danh mục các sản phẩm phải chịu thuế tiêu thụ đặc biệt là chưa xác đáng. Sở dĩ nói như vậy vì mối quan hệ nhân quả giữa lạm dụng nước ngọt với bệnh lý béo phì chưa rõ ràng, thậm chí là không có. Thừa nhận rằng lạm dụng nước ngọt cũng có mặt hại cho sức khỏe nhưng nó không phải nguyên nhận trực tiếp, chủ yếu và duy nhất của hiện tượng béo phì như hiện nay. Nếu như muốn thuyết phục dư luận tin rằng lạm dụng nước ngọt thật sự là tình trạng nguy hại đối với sức khỏe con người thì Bộ Tài chính cần có những số liệu cụ thể về mối liên quan ấy và có những giải thích chuyên sâu hơn nữa khi mà thực tế ngay cả các chuyên gia về lĩnh vực này cũng không đồng tình với dự thảo.

Ngoài ra, lạm dụng nước ngọt không phải nguyên nhân duy nhất dẫn đến béo phì. Béo phì có thể xuất phát từ di truyền từ gia đình, chế độ ăn uống và thói quen ăn uống không lành mạnh, tuổi tác, ít vận động,...Béo phì có rất nhiều nguyên nhân như vậy nên căn bản muốn kiểm soát béo phì phải dựa vào ý thức của bản thân mọi người là chính. Việc kiểm soát béo phì bằng cách tăng giá nước ngọt dường như sẽ khá khó khả thi. Hơn nữa, đánh thuế nước ngọt cũng rất thiếu công bằng với ngành công nghiệp sản xuất nước có đường bởi những thực phẩm chưa nhiều carbonhydrate cũng là nguyên nhân lớn làm tăng khả năng bị béo phì của người tiêu dùng, trong khi nó không phải chịu khoản thuế tiêu thụ đặc biệt này.