Dự thảo Luật Tố cáo (Sửa đổi): Quy định về bảo vệ người tố cáo

Luật Tố cáo 2011 mới đi vào thực tiễn được gần 5 năm nhưng đã gặp phải không ít những bất cập. Ngay trong Báo cáo của Chính phủ về việc tổng kết 4 năm thi hành Luật Khiếu nại, Luật Tố cáo, Chính phủ đã chỉ ra 12 điểm vướng mắc khi thực hiện Luật Tố cáo 2011. Để khắc phục những khó khăn này, Nhà nước đã đi vào thực hiện dự án Luật Tố cáo (Sửa đổi) và được Quốc hội cũng như dư luận thảo luận sôi nổi.

Một trong những điểm hạn chế mà việc thực hiện Luật Tố cáo 2011 gặp phải theo Báo cáo của Chính phủ là “các quy định về bảo vệ người tố cáo khó thực hiện, chưa tạo nên cơ chế pháp lý cần thiết để bảo vệ người tố cáo một cách hiệu quả và thực chất”. Do đó, nhằm mục tiêu cải thiện điểm này mà dự thảo Luật Tố cáo (Sửa đổi) đã có sự sửa đổi bổ sung trong chế định về bảo vệ người tố cáo.

Sự cần thiết phải sửa đổi, bổ sung của quy định về bảo vệ người tố cáo và người có liên quan

Tố cáo đang là hình thức ngày càng phổ biến, trong mọi cơ quan tổ chức, trong mọi lĩnh vực xã hội, và trong mọi đối tượng có khả năng. Tuy nhiên pháp luật hiện hành lại chưa có những quy định cụ thể, chi tiết và đầy đủ về vấn đề này. 

Luật Tố cáo 2011 quy định về bảo vệ người tố cáo trong chương V của Luật. Mặc dù dành hẳn 1 chương cho bảo vệ người tố cáo nhưng Luật Tố cáo chỉ có 7 điều luật về phạm vi, đối tượng, thời hạn bảo vệ; Quyền và nghĩa vụ của người tố cáo được bảo vệ; Bảo vệ bí mật thông tin về người tố cáo; Bảo vệ người tố cáo tại nơi công tác, làm việc; Bảo vệ người tố cáo tại nơi cư trú; Bảo vệ tính mạng, sức khoẻ, tài sản, danh dự, nhân phẩm, uy tín của người tố cáo; Quy định chi tiết về việc bảo vệ người tố cáo. Mỗi điều luật lại quy định sơ sài gây khó khăn cho không chỉ người tố cáo mà còn khó khăn cho người có thẩm quyền, người giải quyết tố cáo.

Với một hành lang pháp lý chưa đủ mạnh trong việc bảo vệ người tố cáo như vậy, công dân sẽ càng e dè khi muốn tố cáo. Lý do để ngăn cản họ chủ yếu đến từ hậu quả của việc tố cáo. Thực tế, người tố cáo thường ở vị thế kẻ yếu, bị phụ thuộc vào người bị tố cáo nên họ rất dễ bị trả thù, bị trù dập, đuổi việc, bị đe dọa không chỉ về tài sản mà thậm chí còn về tính mạng, sức khỏe của mình. Đã xảy ra không ít sự việc đau xót liên quan đến trả thù người tố cáo, họ bị thua thiệt, phải trả giá đắt cho việc đã đi tố cáo. Nhận hậu quả lớn nhưng thu lại chẳng được bao nhiêu, nhiều khi những người bị tố cáo chỉ bị xử lý bằng những chế tài mà theo họ là không thỏa đáng. Và hậu quả này không chỉ do người tố cáo gánh chịu mà không ít trường hợp người thân của người tố cáo, người cung cấp thông tin trong quá trình điều tra cũng bị vạ lây.

Vì vậy, công dân không dám tố cáo hoặc cung cấp thông tin bất lợi cho những người mà mình phụ thuộc vào họ, quyền lực hơn họ với tâm lý lo sợ. Nếu như không trực tiếp liên quan đến lợi ích của mình, có lẽ số lượng tố cáo sẽ ít đến thảm thương. Do đó, để tránh để lọt vi phạm, làm trong sạch xã hội, Nhà nước cần xây dựng một cơ sở pháp lý rõ ràng, hợp lý, đầy đủ, chi tiết và có hiệu quả về bảo vệ người tố cáo, người thân người tố cáo và người cung cấp thông tin trong quá trình giải quyết tố cáo.

Dự thảo Luật Tố cáo (sửa đổi): chi tiết hơn nhưng chưa đủ

Dự thảo luật đề xuất rất nhiều sửa đổi, bổ sung chế định liên quan đến bảo vệ người tố cáo. Điều này được thể hiện rõ ràng ngay từ tên gọi, kết cấu của chế định. Chế định này được quy định tại chương VI và mang tên "Bảo vệ người tố cáo, người thân thích của người tố cáo, người cung cấp thông tin trong quá trình tố cáo", gồm 3 mục và 18 điều. Số lượng điều khoản tăng lên đáng kể như vậy cho thấy sự quan tâm của nhà nước về bảo vệ những người tố cáo, người thân của họ và người cung cấp thông tin.

Có sự đầu tư hơn hẳn Luật Tố cáo 2011, tất nhiên nội dung trong dự thảo Luật được đánh giá là khá chi tiết, cụ thể. Bên cạnh quy định chung về bảo vệ người tố cáo, các nhà làm luật đã trình bày cụ thể hơn những nội dung bảo vệ và trình tự, thủ tục áp dụng các biện pháp bảo vệ người tố cáo như: 

- Bảo vệ bí mật thông tin người tố cáo trong quá trình tiếp nhận, thụ lý, giải quyết tố cáo; 

- Trách nhiệm bảo vệ bí mật thông tin về người tố cáo của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan; 

- Bảo vệ tính mạng, sức khỏe, tài sản, danh dự, nhân phẩm, uy tín và các quyền nhân thân khác của người tố cáo và người thân thích của người tố cáo; 

- Bảo vệ vị trí công tác, việc làm của người tố cáo, người thân thích của người tố cáo trong trường hợp họ là cán bộ, công chức, viên chức và trong trường hợp họ là người làm việc theo hợp đồng lao động. 

- Bổ sung quy định về trách nhiệm của các cơ quan nhà nước trong việc bảo vệ người tố cáo; 

- Bổ sung quy định về việc quyết định áp dụng biện pháp bảo vệ; thời gian bảo vệ; chấm dứt việc bảo vệ và việc lập hồ sơ bảo vệ người tố cáo.

Mặc dù, đã chi tiết hơn nhiều Luật Tố cáo 2011 nhưng những quy định trong dự thảo mới vẫn tồn tại một số vướng mắc. Dự thảo mới quy định về trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong việc bảo vệ người tố cáo nhưng lại không nêu rõ cơ quan nào chịu trách nhiệm chính, các cơ quan phối hợp bảo vệ người tố cáo như thế nào. Những quy định này vẫn còn rất chung chung, khó áp dụng. Dự Luật cũng chưa quy định trách nhiệm của cơ quan tiếp nhận, xử lý ban đầu đơn tố cáo. Có những trường hợp danh tính của người tố cáo bị lộ ngay từ khâu đầu tiên này, hoặc thậm chí trong quá trình nộp đơn tố cáo họ cũng bị đe dọa. Đảm bảo an toàn cho người tố cáo ở khâu đầu tiên cũng rất quan trọng vì khi được bảo vệ rồi, họ mới an tâm, thoải mái tâm lý và nhiệt tình phối hợp với cơ quan chức năng chống lại những hành vi vi phạm.

Lời kết

Tuy đã có những thay đổi tích cực so với Luật Tố cáo 2011 nhưng dự thảo Luật sửa đổi cũng cần phải chỉnh lý, bổ sung thêm những quy định rõ ràng hơn về bảo vệ người tố cáo, người thân của người tố cáo và người cung cấp thông tin trong quá trình giải quyết tố cáo để công tác xử lý các hành vi vi phạm pháp luật được thuận lợi và hiệu quả.