Dự thảo Luật sửa đổi Luật thuế giá trị gia tăng: Tại sao tăng thuế VAT?

Mới đây, Bộ tài chính đã đưa ra dự thảo Luật sửa đổi 5 Luật thuế (thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân, thuế tài nguyên) trong đó có rất nhiều thay đổi liên quan đến mức thuế suất. Một trong những thay đổi lớn nhất của dự thảo sửa đổi và đang gây ra rất nhiều tranh cãi, đó là tăng mức thuế suất VAT.

Cụ thể, theo dự thảo, ngoài những trường hợp được miễn thuế, thuế suất 0%, ưu đãi về thuế, thì các mặt hàng sản phẩm được người tiêu dùng mua sẽ phải chịu thuế VAT lên đến 12% thay vì 10% như hiện nay kể từ 01/01/2019. Việc tăng thuế như này ảnh hưởng rất lớn đến tiêu dùng và bộ phận bị tác động nhiều nhất đó chính là người có thu nhập thấp. Vậy lý do gì khiến Bộ Tài chính đề xuất một phương án có phần mạo hiểm trước làn sóng dư luận như vậy?

Thứ nhất, Bộ Tài chính thực hiện theo sự chỉ đạo của Chính phủ về xây dựng một nền tài chính ổn định, cơ cấu lại ngân sách nhà nước, cân đối thu chi. Theo ghi nhận mới nhất, hiện nợ công của Việt Nam đang nằm ở mức 2.6 triệu tỷ đồng. Với con số này, việc tăng thuế VAT nếu được thông qua sẽ giải quyết được một phần mối lo này.

Thứ hai, Bộ Tài chính tăng thuế VAT để phù hợp với thông lệ quốc tế và xu hướng cải cách thuế giá trị gia tăng quốc tế. Thực tế, hiện nay số lượng quốc gia áp dụng thuế giá trị gia tăng/thuế hàng hóa và dịch vụ đã tăng đáng kể, từ khoảng 140 nước năm 2004 lên 160 nước năm 2014, 166 nước năm 2016. Hơn nữa, các quốc gia đã áp dụng thuế VAT thì có chiều hướng tăng mức thuế suất để tăng nguồn thu ngân sách. Ví dụ như thuế suất giá trị gia tăng phổ thông trung bình của các nước EU trong năm 2000 là 19% và đến năm 2014 thì con số này đã tăng đến 21.5%. 

Như vậy để giải quyết những vấn đề còn tồn đọng trong ngân sách nhà nước và phù hợp với thông lệ quốc tế cũng như xu hướng chung trên thế giới, Bộ Tài chính đã đề xuất hai phương án tăng thuế VAT như sau:

Phương án 1: từ ngày 01/01/2019 tăng thuế suất giá trị gia tăng lên 12%

Phương án 2: tăng theo lộ trình lên 12% kể từ ngày 01/01/2019 và 14% từ ngày 01/01/2021.

Bộ Tài chính đang nghiêng về phương án thứ nhất.

Tuy lý do là như vậy nhưng để giải quyết được nợ công thì không thể trông chờ thuế giá trị gia tăng có thể giải quyết được triệt để. Nếu như muốn cân đối lâu dài, thì Nhà nước nên cân nhắc cân đối việc chi ngân sách, tinh giảm bộ máy cồng kềnh chứ không chỉ tăng mức thu thôi. Nếu như thuế cứ mãi tăng và chi cũng tăng theo tương ứng (hoặc hơn) thì người tiêu dùng không thể mãi chạy theo thuế được. Hơn nữa, dựa theo xu hướng chung của quốc tế thì chúng ta cũng cần cân nhắc đến chênh lệch GDP giữa Việt Nam và nước ngoài. Thực tế, hiện nay Hàn Quốc, Lào, Campuchia có mức thuế VAT là 10% (tương đương chúng ta hiện giờ) mà đây là các quốc gia có nền kinh tế cao hơn hoặc tương đồng với Việt Nam.

Do đó, theo tôi việc tăng thuế giá trị gia tăng cần được cân nhắc thêm và Nhà nước cũng cần có sự điều chỉnh kèm theo để hỗ trợ những người có thu nhập thấp - những đối tượng chịu ảnh hưởng sâu sắc nhất của thuế VAT.