Vấn đề kê khai tài sản, thu nhập trong Dự thảo Luật Phòng chống tham nhũng sửa đổi

Luật Phòng chống tham nhũng 2005 đã đi vào thực tiễn hơn một thập kỷ, được đánh giá là có tác động khá tích cực trong một số khía cạnh của công tác phòng chống tham nhũng. Tuy nhiên, bên cạnh đó, những quy định trong Luật Phòng chống tham nhũng 2005 sửa đổi, bổ sung 2012 khi thực hiện lại gặp phải vướng mắc, khó khăn. Vì vậy, nhằm cải thiện tình hình này, xây dựng một xã hội phi tham nhũng minh bạch, chuẩn mực, tạo lòng tin cho người dân, Chính phủ đã đề xuất dự thảo Luật Phòng chống tham nhũng sửa đổi với nhiều thay đổi tiến bộ.

Tranh minh họa

Một trong những vấn đề quan trọng nhất trong công tác phòng chống tham nhũng đó là kê khai tài sản, thu nhập của các đối tượng có nghĩa vụ phải kê khai. Đây là phương pháp quan trọng để cơ quan chức năng có thể nhận diện, phát hiện ra đối tượng tham nhũng nên vấn đề này rất được chú trọng trong dự thảo Luật. Những điểm mới của kê khai tài sản, thu nhập (Mục 1 chương III Minh bạch và kiểm soát tài sản, thu nhập) cụ thể như sau:

Thứ nhất, về nghĩa vụ kê khai tài sản, thu nhập: nhìn chung, dự thảo giữ nguyên quy định cũ về nghĩa vụ kê khai tài sản nhưng có những điều chỉnh kỹ thuật chi tiết, rõ ràng hơn. Theo đó người có nghĩa vụ phải kê khai, kê khai bổ sung tài sản, thu nhập của mình, vợ/chồng và con chưa thành niên khi được bầu, bổ nhiệm, bổ nhiệm lại, cử giữ chức vụ mới hoặc có biến động về tài sản, thu nhập. Có ý kiến góp ý cho rằng nên bổ sung thêm, phải kê khai tài sản, thu nhập của một số người thân thích khác như bố, mẹ,...vì thực tiễn cho thấy rất nhiều đối tượng đã chuyển những lợi ích mà mình có được từ hành vi tham nhũng sang cho bố, mẹ...cầm giữ hộ. Tuy nhiên, theo tôi, quy định như trong dự thảo đã là hợp lý bởi việc bắt buộc kê khai tài sản, thu nhập của nhiều đối tượng như vậy có thể xâm phạm quyền sở hữu hợp pháp của công dân. Thêm vào đó, kê khai tài sản, thu nhập của đối tượng thân thích cũng là thừa thãi, chồng chéo vì thực tế những biến động lớn trong tài sản, thu nhập của họ đã được ghi nhận khi kê khai nộp thuế.

Thứ hai, về đối tượng phải kê khai tài sản, thu nhập: dự thảo quy định chi tiết hơn và đặc biệt là mở rộng đối tượng phải kê khai. Nhằm luật hóa những điều chỉnh trong Nghị quyết Trung ương 3 (khóa X), dự thảo đã quy định người được bổ nhiệm vào ngạch công chức trong cơ quan, đơn vị của Nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp và các tổ chức khác được giao biên chế và có sử dụng tài chính công, tài sản công cũng là đối tượng phải kê khai tài sản, thu nhập. Ngoài ra nhằm bước đầu kiểm soát tham nhũng ngoài nhà nước, dự thảo cũng đề xuất người lãnh đạo của công ty đại chúng, tổ chức tín dụng, quỹ đầu tư cũng cần kê khai tài sản, thu nhập theo điều lệ, quy chế bắt buộc phải ban hành trong tổ chức đó (quy định tại chế định phòng chống tham nhũng trong hoạt động kinh doanh).

Thứ ba, về hình thức và thời điểm kê khai: đã có những điểm mới. Theo đó, dự luật đã bỏ quy định bắt buộc kê khai hằng năm mà thay vào đó, đối tượng phải kê khai thực hiện kê khai lần đầu và kê khai bổ sung. Tất cả người có nghĩa vụ sau khi Luật có hiệu lực, người mới được bổ nhiệm vào ngạch công chức, người dự kiến được bầu, bổ nhiệm, bổ nhiệm lại, được dự kiến cử làm đại diện phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp mà chưa kê khai tài sản, thu nhập thực hiện việc kê khai lần đầu. Kê khai bổ sung khi người đã kê khai tài sản, thu nhập lần đầu dự kiến được bầu, bổ nhiệm, bổ nhiệm lại, được dự kiến cử làm đại diện phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp hoặc khi có biến động về tài sản, thu nhập có giá trị từ 50.000.000 đồng trở lên. Quy định này góp phân vào giảm tải các thủ tục kê khai hàng năm không cần thiết và không có nhiều ý nghĩa đánh giá.

Thứ tư, về công khai bản kê khai: Dự thảo Luật đã kế thừa và phát huy, sửa đổi sao cho phù hợp với tình hình thực tế. Người dự kiến được bổ nhiệm giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý tại cơ quan, tổ chức, đơn vị về nguyên tắc vẫn phải được công khai bản kê khai tại cuộc họp lấy phiếu tín nhiệm khi tiến hành quy trình bổ nhiệm. Còn về công khai bản kê khai đối với người có nghĩa vụ nói chung thì có hai phương án để công khai. Phương án 1 giữ nguyên quy định hiện hành, người có nghĩa vụ kê khai thì công khai bản kê khai tại cơ quan, đơn vị, tổ chức nơi người đó thường xuyên làm việc, Phương án 2 thì quy định rằng Đảng viên phải công khai tại cuộc họp chi bộ nơi người đó sinh hoạt.

Những đổi mới trong dự thảo theo tôi đều là điểm tiến bộ và được quy định hợp lý, phù hợp với tình hình thực tiễn. Mong rằng với sự góp ý tích cực của Quốc hội và mọi công dân thì dự thảo Luật Phòng chống tham nhũng sẽ ngày càng hoàn thiện và được thông qua.