Tăng thuế tiêu thụ đặc biệt đối với thuốc lá: Nên hay không?

Thuế vừa là nguồn thu quan trọng của ngân sách nhà nước vừa là hình thức để nhà nước kiểm soát tài chính, kiểm soát thị trường, kiểm soát tiêu dùng,…Luật thuế tiêu thụ đặc biệt hiện hành đã thực hiện được   năm, mặc dù đạt được kết quả khá tốt nhưng với tình hình xã hội không ngừng biến động thì những quy định đặt ra lại chưa có tác động lớn theo định hướng của Nhà nước. Mới đây, Bộ Tài chính vừa đưa ra đề xuất thuộc dự án Luật sửa đổi, bổ sung Luật thuế tiêu thụ đặc biệt. Một trong những điểm đáng lưu ý của dự luật là tăng thuế tiêu thụ đặc biệt đối với sản phẩm thuốc lá, xì gà.

Bộ Tài chính lấy theo báo cáo của WHO, thuốc lá là nguyên nhân hàng đầu gây nên bệnh tật, tử vong trên thế giới. Tác hại của thuốc lá thì không còn cần phải bàn cãi vì khói thuốc có thể gây nên các bệnh về phổi, đặc biệt là ung thư. Theo thống kê, Việt Nam nằm ở Top 15 những quốc gia có số lượng người hút thuốc lá cao nhất. Sở dĩ Việt Nam có tỷ lệ người hút thuốc lá cao đến vậy xuất phát từ nguyên nhân chủ yếu do giá bán lẻ mặt hàng thuốc lá còn thấp, thậm chí là phù hợp với khả năng chi tiêu của người nghiện thuốc.

Hiện nay, theo thống kê của ngành tài chính, tỷ lệ thuế trên giá bán lẻ sản phẩm thuốc lá mới dừng ở mức 48%. Con số này thấp hơn nhiều so với các nước khác, ngay tại Đông Nam Á: tại Brunei là 87%, Thái Lan 70%...

Chính vì vậy, Bộ Tài chính cho rằng cần thiết phải điều chỉnh giá bán lẻ thuốc lá, xì gà để hạn chế hiện tượng nghiện thuốc lá đang diễn ra ngày càng nghiêm trọng. Hình thức để Nhà nước kiểm soát tiêu dùng thuốc lá, xì gà được Bộ Tài chính đề xuât đó chính là tăng thuế tiêu thụ đặc biệt của sản phẩm. Cụ thể, ý kiến của Bộ Tài chính gồm hai phương án như sau:

- Phương án 1: Áp thuế tiêu thụ đặc biệt theo phương pháp hỗn hợp (gồm thuế suất tỷ lệ và thuế xuất tuyệt đối). Tức là mặt hàng thuốc lá, xì gà sẽ có mức thu thuế tiêu thụ đặc biệt tăng từ 70% (năm 2016) lên 75% (năm 2019) và mức thu tuyệt đối kèm theo là 1.000 đồng/bao thuốc lá 20 điếu, 1.500 đồng/điếu xì gà. Nếu được thông qua, phương án này bắt đầu thực hiện từ năm 2020.

- Phương án 2: Tăng thuế theo lộ trình. Từ năm 2020, mức thuế tăng từ 75% lên 80% và từ năm 2021 tăng từ 80% lên 85%.

Theo tôi, đây là một đề xuất hợp lý. Hợp lý không chỉ vì tăng mức thuế sao cho phù hợp với mức thu chung của các quốc gia khác mà còn bởi vì lợi ích mà nó mang lại. Tăng mức thu này sẽ giúp ngân sách nhà nước được mở rộng một phần trong tình hình nợ công đã lên đến hơn 60% GDP cả nước. Ngoài ra, nó còn là hình thức bảo vệ sức khỏe cộng đồng, ít nhất là trong khu vực những người có thu nhập thấp. Những người có thu nhập thấp với giá bán lẻ thuốc lá, xì gà tăng lên đáng kể sẽ phải cân nhắc kĩ lưỡng trước khi chi tiêu cho khoản độc hại này.