Dự thảo Luật Cạnh tranh: Đề xuất mô hình cơ quan quản lý cạnh tranh đơn nhất

Luật Cạnh tranh 2004 đã có hiệu lực được 12 năm và mang lại được những thành quả nhất định khi tạo ra một hành lang pháp lý quan trọng trong việc mở ra môi trường cạnh tranh lành mạnh. Tuy nhiên, với bối cảnh kinh tế - xã hội thay đổi từng ngày, Việt Nam hội nhập sâu rộng hơn vào nền kinh tế thế giới sau khi gia nhập WTO, nên nội dung của Luật Cạnh tranh đã không còn phù hợp nữa và đòi hỏi thiết chế mới hợp lý hơn. Vì vậy, mới đây Chính phủ đã đề xuất dự thảo Luật Cạnh tranh 2017 với nhiều đổi mới đáng ghi nhận.

Mô hình cơ quan quản lý theo Luật hiện hành

Luật Cạnh tranh 2004 quy định mô hình cơ quan quản lý cạnh tranh đã và đang gây nên rất nhiều khó khăn trong khi thực hiện. Theo pháp luật hiện hành, Việt Nam có hai cơ quan thực thi Luật cạnh tranh, bao gồm Cục Quản lý cạnh tranh (trực thuộc Bộ Công thương) và Hội đồng cạnh tranh. Trong đó, Cục Quản lý cạnh tranh là cơ quan tiếp nhận, thụ lý và tổ chức điều tra các vụ việc cạnh tranh. Khi đã có những căn cứ đầy đủ, Cục Quản lý cạnh tranh chuyển hồ sơ sang cho Hội đồng cạnh tranh mới thành lập (gồm chủ yếu là các lãnh đạo, cán bộ đương nhiệm của Bộ, ngành khác nhau) để Hội đồng cạnh tranh xử lý theo quy định của pháp luật.

Mô hình cơ quan quản lý cạnh tranh hiện nay tồn tại nhiều nhược điểm

Mô hình này tồn tại rất nhiều nhược điểm, trong đó có hai nhược điểm theo tôi đánh giá là lớn nhất:

Thứ nhất: Hội đồng cạnh tranh gồm các thành viên hầu hết là lãnh đạo, cán bộ đương nhiệm các Bộ, ngành nên họ phải cân bằng giữa công việc lãnh đạo, cán bộ đương nhiệm đó và công việc ở Hội đồng cạnh tranh. Điều này có thể dẫn đến sự thiếu tập trung, thiếu tính kịp thời khi xử lý và kết quả công việc không được cao. Hơn nữa nếu thành viên Hội đồng lại là đại diện của Bộ, ngành trong lĩnh vực mà Hội đồng cạnh tranh đang xử lý thì không thể đảm bảo tính độc lập, khách quan.

Thứ hai: Cục Quản lý cạnh tranh là đơn vị trực tiếp điều tra các vụ việc cạnh tranh nên có thể nắm rõ nhất tình trạng cạnh tranh thực tế. Do đó, Cục với cái nhìn toàn diện có thể đưa ra những tham vấn chính xác cho Nhà nước nhằm điều chỉnh cạnh tranh nhanh chóng, hiệu quả và kịp thời. Tuy nhiên với vị thế thuộc Bộ Công thương thì việc tham vấn này trở nên rất khó khăn.

Vì vậy, cần thiết phải có những thay đổi trong mô hình quản lý cạnh tranh trong dự thảo Luật Cạnh tranh.

Mô hình cơ quan quản lý theo dự thảo

Nắm bắt tình hình đó, Nhà nước hướng tới xây dựng một cơ quan quản lý cạnh tranh độc lập và chuyên nghiệp hơn. Dự thảo đã nâng cao địa vị pháp lý và thẩm quyền của cơ quan cạnh tranh để đảm bảo tính hiệu quả trong công tác liên quan đến xử lý vi phạm về cạnh tranh. Đề xuất này nhận được nhiều ý kiến tán đồng.

Theo đó, thay vì mô hình gồm Cục Quản lý cạnh tranh trực thuộc Bộ Công thương và Hội đồng cạnh tranh thì dự thảo quy định sẽ chỉ có một cơ quan quản lý cạnh tranh duy nhất là Ủy ban cạnh tranh Quốc gia. Ủy ban cạnh tranh Quốc gia là cơ quan ngang Bộ, trực thuộc Chính phủ, do Chính phủ thành lập, làm việc theo chế độ Thủ tướng và chịu trách nhiệm trước Chính phủ. Chủ tịch Ủy ban cạnh tranh Quốc gia chịu trách nhiệm trong tổ chức hoạt động của cơ quan này.

Đây là mô hình mới, theo kịp các quy định tiến bộ ở nhiều nước trên thế giới. Mô hình cơ quan quản lý cạnh tranh đơn nhất này giúp nâng cao địa vị pháp lý của cơ quan quản lý cạnh tranh, góp phần thúc đẩy chất lượng xử lý tăng cao và đảm bảo tính độc lập, khách quan trong công việc. Với mô hình mới này hy vọng Luật Cạnh tranh sẽ mở ra một môi trường cạnh tranh lành mạnh, đảm bảo sự quản lý sát sao của Nhà nước.